|
MA ANIGAA KEENAY SUDAANTA
Halhaysan kor ku xusani, wuxuu ka mid yahay, halhaysada aadka loo xigto, ee ku dhashay dhacdo xaqiiqo ah, kadibna, noqday halhays ma hadho reebay. Haddaba sidii uu ku baxay halhaysani waa sidan:
Waxaa jirtay 60naad:kii inay Soomaalidu xiiso weyn u haysay fanka iyo heesaha Sudaanta, ee wadanka Sudaaan. Waxa aad loo dhegaysan jiray fanaaniinta waaweyn ee dalka Sudaan, ee ay ka mid yahay: Maxamed Alwerdi, Saalax Al ibnal Khaliif Al-baadiya, Albalaabil oo ahaa laba hablood iyo qaar kale oo badan. Heesihii aad looga xiisayn jiray, waxaa ka mid ahaa, kuwa uu qaadi jiray Maxamed Alwardi ee "Cumaral Suhuur" "Ashraqal Subxu" iyo kuwii uu qaadiri jiray Saalax Al Ibna Khaliif Al-baadiya ee ay ka mid ahaayeen : "Muddo Badan maanan idin arag" oo uu af Soomaali ku qaadi jiray, "Cabuud wa Aadan Cabdalla", oo loo tiriyay labada madaxweyne ee dalalka Sudaan iyo Soomaaliya. Waxaa iyana aad loogu riyaaqi jiray cododka dahabiga ee hablaha "Albalaabil".
Dhinaca kale Sudaaniyiintu, waxay iyana aad uga heli jireen fanaaniinta Soomaaliyeed, waxayna aad u dhegaysan jireen codka dahabiga ee fanaanada weyn ee Soomaaliyeed Xaliimo Khaliif "Magool". Waxay codkiisa isna ku raaxaysan jireen, oo si weyn Sudaan looga dabadhacay Maxamed Suleymaan "Tubeec" iyo fanaaniin kale oo badan oo ay ka mid tahay Khadiija Qalanjo.
Waxay labada wadan iswaydaarsan jireen booqashooyin iyo socdaallo fanneed, oo ay labada dal ku kala tegi jireen kooxo ka tirsan fanaaniintu, kana soo bandhigi jireen masraxiyado.
Haddaba, sida ay ku dhacday dhacdadan, aynu ka hadlaynaa, waxay ahayd ayaa la yidhi: In fannaaniinta reer Sudaan oo oodahoodu iyo dhigahoodi wataa ay booqasho ku yimaadeen dalka Soomaaliya, oo ay soo mareen magaalomadaxda kowaad iyo tan labaad.
Markii ay yimaadeen magaalada Hargeysa, waxay ka tumeen xarunta weyn ee beerta Xoriyada. Halkaasi oo dadweynihii reer Hargeysa isugu soo baxeen, oo meel la kala fadhiisto la waayay. Waxaana fannaaniinta lagu qubay waxyaabo badan oo lagu muujinayay jacaylka loo qabo.
Gabadh ka mid ahayd dadweynaha xiisaha weyn u haya Suudaanta iyo fankooda ayaa, marka ay waxoogaa joogtaba, fannaaniintii reer Sudaanta mid ka mid ah inta ay kacdo, sudhaa dahab ka mid ah dahabkeedii badnaa ee ay isku soo sharaxday habaykaas qiimaha weyn la leh awgeed,
Dhaqanka Soomaalida ee arrintaas ku abbaarani, wuxuu yahay: in fannaanka la siiyo saacad ama dahab, markuu heesta dhammeeysto, inuu si qarsoodi ah, ugu soo celiyo alaabtii la siiyay, dadkii siiyay. Laakiin Sudaantu, wixii lagu guddoonsiiyo meesha macfalka, indhaha kumayaalka qof hortood ee loogu deeqo, waxay u qaataan, wax aan waxba ka soo noqonaynin. Waa dhaqankooda. Waxaana la siiyaa marka ay heesayaad lacag wejiga lagaga dhejiyo ama jeebabka loogu guro. Sidoo kale saacaddo iyo wixii qaali ah ee ka soo gaadha dadka ay u heesayaanna sidaas ayay u qaataan, in la siiyay.
Gabadhii dahabkii badnaa ee ay habeenkaas sudhay fanaantiinta reer Sudaan, haba yaraatee, wax kaga soo noqday ma jirin. Sidii ayay gurigeedii ku qabatay iyadoo ka fara madhan dahabkii badanaa ee ay xidhnayd. Qaar kaatunno ayay faraha u gelisay, qaar kalena waxay qoorta u sudhay Silisyo.
Waxay garan wayday si ay seygeedi ugu sheegto, dhibaatada dhacday, waxayna isaka gaabsatay afkeedi. Mudo ka dib, ayuu waydiiyay seygeedi, waxaa ku dhacay dahabkeedii iyo meesha uu maray, waxayna ugu jawaabtay weedh gaaban, hase yeeshe, huwan xigmad iyo hawraar badan, taasi oo aan cidna ka daba hadlin ee ay arrintii ku xidhantahay. Waxay tidhi:
Ma anigaa Sudaanta keenay?
waxaanu ka helney ahmed "majabir"
| |
